Kalimantan

image

11/11/2015 – 15/11/2015

Samen met onze gids Rusmin turen we nieuwsgierig over het kalme wateroppervlak van de Sekonyer rivier. Het zachte geklop van de motor van onze klotok (vandaar de naam, klotok klotok klotok…) vormt de achtergrond voor de komende drie dagen. Exotische vogels fladderen de rivier over. Nieuwsgierige aapjes staren ons aan vanuit de dense wildernis. Een imposante krokodil ligt rustig te zonnen. We zijn in Tanjung Puting National Park, in Kalimantan op het eiland Borneo. Het is een van de laatste plaatsen op aarde waar de Orangutan nog een eigen stukje jungle heeft.

De dag ervoor landen we in de namiddag in Pankalan Bun. We worden er verwelkomd door Rusmin. We hebben voor ons bezoek aan het natuurgebied een tour geregeld via Siti, de enige vrouwelijke organisator van dergelijke excursies. Zij voorziet voor ons een traditionele klotok (rivierboot) met kapitein en matroos, een persoonlijke kok die al onze maaltijden bereidt en een gids. Het is mogelijk om dit zelf allemaal te regelen, maar het prijsverschil is niet groot en onze beslissing te last-minute om dit nog te doen. We moesten namelijk de evolutie van de bosbranden en bijhorende smog in Borneo afwachten (onderaan meer daarover). Wanneer we rond 15u in het havenstadje Kumai aankomen vinden we het te laat om nog aan onze tocht te beginnen. Het valt ons op dat de zichtbaarheid door de rook nog steeds niet zo goed is, ondanks de regen van de voorbije dagen. Er dalen kleine stukjes as neer uit de hemel, het is een apocalyptisch zicht. Het vertrek wordt een dagje uitgesteld en we mogen van de vriendelijke kapitein al een eerste nacht op onze klotok slapen. De boot wordt onze nieuwe thuis voor de komende 4 nachten. Ons vertrek bevindt zich bovendeks en bestaat uit een dubbele matras met muggennet en twee ligzetels om als heuse Rajas de omliggende wildernis te overzien. Beneden is er een WC en douche, alsook de vertrekken van de bemanning.

In Kumai valt er weinig te zien. De voornaamste industrie is de oogst van zwaluwnesten voor export naar China. Hiervoor worden grote betonnen blokken neergepoot met kleine openingen waarin de vogeltjes zich een thuis maken, dat dan nadien wordt ontvreemd. Het resultaat is geen al te idylisch stadsbeeld. Rusmin stelt voor om met hem mee te gaan naar een trouwfeest van een vriend van hem. In Indonesië is het de gewoonte iedereen van het dorp, alsook toevallige passanten zoals wij, uit te nodigen voor dergelijke feesten. Er worden hopen heerlijk voedsel voorzien en men geeft er het beste van zichzelf aan de karaokemachine. Wij laten het zingen aan de locale helden, maar kunnen niet weigeren om even mee te dansen. Als curiositeit van de dag pronken we waarschijnlijk ook op menig facebookfoto.

image

Trouwfeest Kumai

image

Trouwfeest Kumai

image

Ontbossing - Kalimantan

Na een heerlijk ontbijt beginnen we de dag nadien onze tocht op de rivier. Onze boot kabbelt rustig tussen de jungle om tegen 14u aan te komen in Tanjung Harapan. Dit is het eerste van de drie rehabilitatiecentra dat we zullen bezoeken. Op deze locaties worden orangutans die uit gevangenschap zijn gered terug in het wild geïntroduceerd. Hoewel het nationaal park vrij groot is, is er eigenlijk te weinig voedsel om de groeiende populatie te onderhouden. Daarom worden de half-wilde apen, die (nog) niet in staat zijn zelf voldoende eten te vergaren er op gegeven tijdstippen gevoed.

De rangers roepen de urangutans met dierlijke kreten. Het duurt niet lang voor we het eerste geritsel in de bomen kunnen horen, en iets later ook zien. Een roestrode verschijning wringt zich door de dichte vegetatie naar de open plek in de jungle. Het is een magisch moment om oog in oog te komen met deze prachtige dieren. Hun gelaatstrekken zijn onmiskenbaar menselijk, de zorg van de moeders voor hun jonge kleintjes vertederend. We worden door touwen op afstand gehouden van de plek waar de bananen zijn gelegd, maar na enkele minuten verschijnt van achter ons een imposant exemplaar. Het is het alfamannetje van dit territorium. Nonchalant wandelt de gigant naast de verbijsterde toeristen richting zijn maaltijd. De reeds aanwezige vrouwtjes en jonge mannetjes maken zich onmiddellijk uit de voeten en keren pas terug als hun leider tevreden is met zijn deel. Er wordt ons verteld dat een dergelijk volwassen mannetje tot 10 keer sterker is dan een mens, we twijfelen niet aan die bewering en houden ons koest. ‘s Avonds worden we nog verwend met een heerlijk maal, en kruipen voldaan onder ons muggennet.

image

image

Boat life - Tanjung Puting National Park

image

Tanjung Puting National Park

image

Alfamannetje

De volgende dag staan de 2 andere rehabilitatiecentra op het programma. Het tweede en verste kamp is Camp Leakey. Het werd in 1971 gesticht door Dr. Biruté Galdikas, en is genoemd naar de paleoanthropologist Louis Leakey, haar mentor. Zij is voor de orangutan wat Dian Fossey en Jane Goodall zijn voor respectievelijk gorillas en chimpansees. Tot op de dag van vandaag brengt ze nog steeds een deel van haar tijd door in het onderzoekskamp, en we komen haar dan ook tegen op de rivier en later in het kamp.
Tijdens het varen doorkruisen we het woongebied van de proboscis aapjes (neusapen), endemisch in Borneo en zoetwaterkrokodillen. Eens aangekomen aan Camp Leakey worden we verwelkomd door Mario die ons de weg verspert. Het is duidelijk dat niet alle orangutans even wild zijn, maar het geeft ons wel de kans deze verre familie van heel dichtbij te bewonderen.
‘s Avonds laat ik mij overhalen tot een nachtelijke excursie. Jolien wil gelukkig achter blijven om de boot te bewaken. De jungle is zonder zonlicht een volledig andere wereld. Allerhande creaturen komen nu pas te voorschijn. Van enkele ervan zijn we best blij dat ze dat overdag niet doen.

De laatste dag keren we terug naar Kumai, met enkele tussenstops in een dorpje en een herbebossingproject waar we trots ons eigen boompje planten. Net voor we het nationaal park verlaten zien we voor het eerst echt wilde orangutans. Een moeder en haar jong zijn bezig met het bouwen van hun nest voor de nacht. Normaal gezien zit de trip er nu op, maar onze crew vindt dat een bezoek aan Tanjung Puting niet compleet is zonder “christmas tree”. Als het donker is neemt onze kapitein ons nog een laatste keer mee op de Sekonyer om het lichtspel van de vuurvliegjes te aanschouwen. We overnachten ter plaatse op de boot, en verlaten daarna met spijt in het hart deze wondere wereld.

Voor de geïnteresseerden volgt onder de foto’s nog een korte toelichting bij de smogproblematiek in Indonesië.

image

Proboscis Monkey (Neusaap)

image

image

image

image

image

Orang Utan verschuint uit de jungle

image

image

image

image

image

Dr. Galdikas herself

image

Een proboscis aapje springt naar de overkant

image

Onze crew moet de motor van overbodige planten ontdoen

image

Soms ook regen in het regenwoud

image

Mario

image

Mario

image

image

image

Proboscis Monkey

image

Niet voor gevoelige kijkers

image

image

image

Sekonyer River

image

image

image

Proboscis Monkeys

image

Proboscis Monkeys

image

image

image

Feeding Time

Hierboven gaven we al even aan dat we de toestand van de smog in Borneo moesten afwachten om al dan niet naar het eiland af te reizen. De maanden voordien waren grote delen van het eiland volledig bedekt door een laag rook afkomstig van oncontroleerbare bosbranden. Zowel op het eiland Sumatra als in het Indonesische deel van Borneo is dit een jaarlijks weerkerend fenomeen in het droogseizoen. De branden veroorzaken een haze die Singapore, grote delen van Maleisië en zelfs Thailand, de Filipijnen en Cambodja bedekt. In 2015 alleen zouden 29 mensen gestorven zijn als rechtsteeks gevolg van de smog, en nog veel meer door ongelukken naar aanleiding van slechte zichtbaarheid. Vreemd genoeg krijgt deze jaarlijkse ramp maar heel weinig media-aandacht, zeker buiten de getroffen gebieden in Zuid-Oost-Azië. We konden ons moeilijk voorstellen hoe het mogelijk is dat een misdaad op dergelijke schaal nog geen algemene kennis is in de rest van de wereld.
De branden zijn hoofdzakelijk aangestoken door bedrijven die de grond willen vrijmaken voor palmplantages. Het is een goedkope manier en stelt hen bovendien vrij van de verplichting om de gebruikte gebieden te compenseren door herbebossing. De Indonesische overheid gaat hierin niet vrijuit. Dikwijls wordt de hulp van andere landen geweigerd, en worden debatten over het probleem niet bijgewoond. Het is dan ook nog maar de vraag hoe bepaald wordt welke bedrijven licenties krijgen om de gronden te gebruiken. Bovendien is er nog een bijkomende factor die ervoor zorgt dat de bosbranden heel moeilijk te blussen zijn. Grote delen van Zuid-Borneo bestonden uit turf-moerasgronden. In 1996 lanceerde de overheid het “Mega Rice Project”. De bedoeling was de arme gronden te gebruiken voor rijstvelden. Er werden irrigatiekanalen gegraven die de gebieden continu van water zouden voorzien. De realiteit was echter omgekeerd: de grond werd gedraineerd en enorme gebieden kwamen gedurende een groot deel van het jaar droog te staan. Het project werd uiteindelijk afgeblazen, maar de kanalen zijn er nog steeds. Wanneer nu branden worden gesticht om grond vrij te maken, vatten niet alleen de bomen vuur, maar ook de onderliggende droge turfgrond. Brandhaarden kunnen soms spontaan ontstaan op kilometers van het originele vuur nadat dit ondergronds werd verdergezet. Turfgronden bevatten dan ook nog eens heel veel CO2. Er wordt geschat dat de emissie van de branden van 2015 ongeveer overeen komt met de jaarlijkse uitstoot van volledig Duitsland.
Dit probleem is ondertussen 19 jaar aan de gang, en zorgt er onder andere voor dat de al veel te kleine natuurlijke omgeving van ondermeer orangutans en olifanten jaarlijks nog wat kleiner wordt. We vragen ons af hoe dit verder zal evolueren in een land waar de economische belangen meestal hoger worden ingeschat dan de ecologische. De inspanningen van mensen als Rusmin, die ter plaatse het vuur proberen doven zonder professionele middelen zullen helaas niet voldoende zijn. Volgend artikel gaat iets dieper in op deze problematiek:
http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/oct/30/indonesia-fires-disaster-21st-century-world-media

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s